Διαδικασία Αναφορών και Προστασίας Πληροφοριοδοτών
Δήμος Λευκάδας · ν. 4990/2022
Το παρόν κείμενο συντάχθηκε για τον Δήμο Λευκάδας σε εφαρμογή του ν. 4990/2022 και της υπ’ αριθ. 47312/2023 ΚΥΑ, με βάση την υπ’ αριθ. πρωτ. 7936/31.03.2026 Απόφαση Δημάρχου (ΑΔΑ: ΡΞΟ8ΩΛΙ-ΘΦ0) ορισμού Υ.Π.Π.Α., και τελεί υπό την έγκριση των αρμόδιων οργάνων του Δήμου.
1. Εισαγωγή
1.1 Ορισμοί
«Διαδικασία»: η παρούσα Διαδικασία Αναφορών και Προστασίας Πληροφοριοδοτών Δημοσίου Συμφέροντος του Δήμου Λευκάδας.
«Νόμος»: ο ν. 4990/2022 για την προστασία προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις ενωσιακού δικαίου, όπως ισχύει, με τον οποίο ενσωματώθηκε η Οδηγία (ΕΕ) 2019/1937.
«Αναφορά»: η παροχή πληροφοριών, προφορικώς ή γραπτώς ή μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας, σχετικά με παραβιάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Νόμου.
«Εσωτερική αναφορά»: οποιαδήποτε Αναφορά προς τον Υπεύθυνο Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (Υ.Π.Π.Α.) του Δήμου.
«Εξωτερική αναφορά»: οποιαδήποτε Αναφορά προς την Εθνική Αρχή Διαφάνειας (Ε.Α.Δ.).
«Δημόσια αποκάλυψη»: η απευθείας διάθεση πληροφοριών στο κοινό σχετικά με παραβιάσεις.
«Αναφέρων»: το φυσικό πρόσωπο που προβαίνει σε εσωτερική ή εξωτερική αναφορά ή σε δημόσια αποκάλυψη, παρέχοντας πληροφορίες σχετικά με παραβιάσεις, τις οποίες απέκτησε στο πλαίσιο των εργασιακών του δραστηριοτήτων.
«Αναφερόμενος»: το φυσικό ή νομικό πρόσωπο που κατονομάζεται στην αναφορά ως πρόσωπο στο οποίο αποδίδεται η παραβίαση ή που σχετίζεται με αυτήν.
«Αντίποινα»: οποιαδήποτε άμεση ή έμμεση πράξη ή παράλειψη εντός του εργασιακού πλαισίου, που προκαλεί ή ενδέχεται να προκαλέσει αδικαιολόγητη ζημία στον αναφέροντα και συνδέεται με την αναφορά ή τη δημόσια αποκάλυψη.
«Παραβιάσεις»: πράξεις ή παραλείψεις που είναι παράνομες κατά το ενωσιακό δίκαιο ή αντιβαίνουν στο αντικείμενο ή στον σκοπό των κανόνων που εμπίπτουν στο καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του Νόμου.
1.2 Σκοπός
Σκοπός της Διαδικασίας είναι να παρέχει τις γενικές αρχές, καθώς και πληροφορίες σχετικά με τη διαδικασία που ακολουθεί ο Δήμος Λευκάδας (εφεξής «ο Δήμος») στο πλαίσιο εφαρμογής συστήματος υποβολής, παραλαβής και παρακολούθησης αναφορών παραβιάσεων ενωσιακού δικαίου.
Η Διαδικασία συμμορφώνεται με την Οδηγία (ΕΕ) 2019/1937, τον ν. 4990/2022 όπως ισχύει, την υπ’ αριθ. 47312/2023 κοινή υπουργική απόφαση, καθώς και κάθε μεταγενέστερη συναφή τροποποίηση ή εφαρμοστική πράξη.
2. Πεδίο εφαρμογής
2.1 Ποιοι μπορούν να υποβάλουν εσωτερική αναφορά
- μέλη των διοικητικών οργάνων του Δήμου·
- εργαζόμενοι του Δήμου, με οποιουδήποτε είδους σχέση εργασίας ή απασχόλησης, που απέκτησαν πληροφορίες στο πλαίσιο της εργασίας τους·
- εθελοντές και ασκούμενοι·
- πρόσωπα των οποίων η εργασιακή σχέση έχει λήξει για οποιονδήποτε λόγο, συμπεριλαμβανομένης της συνταξιοδότησης·
- πρόσωπα των οποίων η εργασιακή σχέση δεν έχει ακόμη ξεκινήσει, όταν οι πληροφορίες αποκτήθηκαν κατά τη διαδικασία πρόσληψης ή σε στάδιο διαπραγμάτευσης·
- πρόσωπα που εργάζονται υπό την εποπτεία και τις οδηγίες αναδόχων, υπεργολάβων και προμηθευτών του Δήμου.
Τα μέτρα προστασίας εφαρμόζονται, κατά περίπτωση, και σε διαμεσολαβητές, σε τρίτα πρόσωπα που συνδέονται με τους αναφέροντες (π.χ. συνάδελφοι ή συγγενείς) και σε νομικά πρόσωπα ή επιχειρήσεις συμφερόντων τους.
2.2 Για ποιες παραβιάσεις υποβάλλεται αναφορά
| Κατηγορία | Ενδεικτικοί τομείς |
|---|---|
| Παραβιάσεις ενωσιακού δικαίου (άρθρο 4 ν. 4990/2022) | Δημόσιες συμβάσεις· χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, προϊόντα και αγορές, αγορές κρυπτοστοιχείων, πρόληψη νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας· ασφάλεια και συμμόρφωση προϊόντων· ασφάλεια μεταφορών· προστασία περιβάλλοντος· προστασία από ακτινοβολία και πυρηνική ασφάλεια· ασφάλεια τροφίμων και ζωοτροφών, υγεία και καλή μεταχείριση των ζώων· δημόσια υγεία· προστασία καταναλωτών· προστασία ιδιωτικής ζωής και προσωπικών δεδομένων και ασφάλεια συστημάτων δικτύου και πληροφοριών. |
| Παραβιάσεις που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ε.Ε. (άρθρο 325 ΣΛΕΕ) | Αδικήματα απάτης, εν γένει διαφθοράς, δωροδοκίας, υπεξαίρεσης και νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες που θίγουν τον προϋπολογισμό της Ε.Ε. |
| Παραβιάσεις σχετικές με την εσωτερική αγορά (άρθρο 26 παρ. 2 ΣΛΕΕ) | Παραβιάσεις των κανόνων περί ανταγωνισμού και κρατικών ενισχύσεων· πράξεις που παραβαίνουν τους κανόνες φορολογίας εταιρειών ή διακανονισμοί με σκοπό φορολογικό πλεονέκτημα. |
| Παραβιάσεις εσωτερικού δικαίου για δωροδοκία και εμπορία επιρροής | Δωροληψία πολιτικών προσώπων (άρθρα 159, 159Α ΠΚ)· δωροληψία υπαλλήλου (άρθρο 235 ΠΚ)· δωροδοκία υπαλλήλου (άρθρο 236 ΠΚ)· δωροληψία και δωροδοκία δικαστικών λειτουργών (άρθρο 237 ΠΚ)· δωροδοκία και δωροληψία στον ιδιωτικό τομέα (άρθρο 396 ΠΚ)· ευθύνη νομικών προσώπων (άρθρο 134 ν. 5090/2024)· εμπορία επιρροής (άρθρο 237Α ΠΚ). |
| Παραβιάσεις περιοριστικών μέτρων της Ε.Ε. (άρθρο 29 ΣΕΕ / άρθρο 215 ΣΛΕΕ) | Ενδεικτικά: διάθεση ή μη δέσμευση κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων, διευκόλυνση εισόδου, εκτέλεση εμπορικών συναλλαγών, εισαγωγή, εξαγωγή, πώληση, αγορά, μεταβίβαση, διαμετακόμιση ή μεταφορά αγαθών, παροχή υπηρεσιών διαμεσολάβησης ή τεχνικής συνδρομής κατά παράβαση απαγόρευσης. |
Η Διαδικασία δεν εφαρμόζεται σε αναφορές που δεν εμπίπτουν στο καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του Νόμου. Εφόσον η αναφορά περιλαμβάνει πληροφορίες για ζητήματα αρμοδιότητας άλλου οργάνου του Δήμου ή άλλης αρχής, ο Υ.Π.Π.Α. μεριμνά για τον χειρισμό ή/και τη διαβίβασή της, τηρώντας τις απαιτήσεις εμπιστευτικότητας.
3. Εσωτερική διαδικασία υποβολής αναφοράς
3.1 Τρόποι υποβολής
- Ηλεκτρονικά: μέσω της Ηλεκτρονικής Πλατφόρμας Αναφορών του Δήμου, στη διεύθυνση anafores.crowdapps.cloud/lefkada. Η πλατφόρμα είναι προσβάσιμη και σε άτομα με αναπηρία και διαθέσιμη στην ελληνική και στην αγγλική γλώσσα.
- Εγγράφως: αυτοπροσώπως ή ταχυδρομικά στη διεύθυνση Αντ. Τζεβελέκη & Υπ. Αθ. Κατωπόδη, Τ.Κ. 31100, Λευκάδα, σε φάκελο με την ένδειξη «Υπόψη Υ.Π.Π.Α.» ή «Αναφορά του ν. 4990/2022», είτε με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στη διεύθυνση lavranosef@lefkada.gov.gr.
- Προφορικά: κατόπιν σχετικού αιτήματος στο ως άνω e-mail, μέσω προσωπικής συνάντησης με τον Υ.Π.Π.Α., σε χώρο που ορίζεται κατόπιν συνεννόησης και με τρόπο που διασφαλίζει την εμπιστευτικότητα. Η προφορική αναφορά τεκμηριώνεται με πρακτικό ή, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις και έχει δοθεί συγκατάθεση, με ηχογράφηση. Ο αναφέρων μπορεί να επαληθεύσει, να διορθώσει και να εγκρίνει το περιεχόμενο της αποτύπωσης.
Αν αναφορά παραληφθεί από πρόσωπο ή υπηρεσία του Δήμου που δεν είναι αρμόδια, το πρόσωπο αυτό οφείλει να τη διαβιβάσει αμελλητί στον Υ.Π.Π.Α., χωρίς καμία τροποποίηση του περιεχομένου και χωρίς να αποκαλύψει στοιχεία που μπορούν να οδηγήσουν σε ταυτοποίηση του αναφέροντος ή τρίτου. Μέχρι τη διαβίβαση τηρείται αυστηρή εμπιστευτικότητα.
3.2 Ανωνυμία
Η αναφορά μπορεί να υποβληθεί επώνυμα ή ανώνυμα. Για να μπορεί ο Δήμος να εφαρμόσει μέτρα προστασίας, είναι σκόπιμο ο αναφέρων να παρέχει στοιχεία επικοινωνίας, στον βαθμό που το επιθυμεί. Εάν επιλέξει ανώνυμη υποβολή και ταυτοποιηθεί σε μεταγενέστερο στάδιο υφιστάμενος αντίποινα, προστατεύεται σύμφωνα με τον Νόμο.
Στην ηλεκτρονική πλατφόρμα, κάθε αναφορά λαμβάνει μοναδικό 16ψήφιο κωδικό (αποδεικτικό υποβολής). Με τον κωδικό αυτό ο αναφέρων παρακολουθεί την πορεία της αναφοράς και επικοινωνεί με τον Υ.Π.Π.Α. μέσω ασφαλούς διαύλου, χωρίς να απαιτείται αποκάλυψη της ταυτότητάς του.
3.3 Προϋποθέσεις προστασίας του αναφέροντος
Προϋπόθεση προστασίας είναι ο αναφέρων, κατά τον χρόνο υποβολής, να έχει βάσιμους λόγους να θεωρεί ότι οι πληροφορίες ήταν αληθείς, ότι συνιστούν παραβίαση και ότι εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Νόμου. Οι αναφέροντες οφείλουν να ενεργούν με καλή πίστη και να μην προβαίνουν σε ψευδείς αναφορές.
3.4 Δημόσια αποκάλυψη
Ο αναφέρων δύναται, υπό τις προϋποθέσεις του Νόμου, να προβεί σε δημόσια αποκάλυψη και να τύχει προστασίας, ιδίως όταν έχει προηγηθεί εσωτερική ή/και εξωτερική αναφορά χωρίς να έχουν ληφθεί κατάλληλα μέτρα εντός των προθεσμιών, ή όταν έχει εύλογους λόγους να πιστεύει ότι η παραβίαση συνιστά άμεσο ή προφανή κίνδυνο για το δημόσιο συμφέρον ή ότι υπάρχει κίνδυνος αντιποίνων.
4. Υπεύθυνος Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (Υ.Π.Π.Α.)
Ο Δήμος Λευκάδας έχει ορίσει Υ.Π.Π.Α. με την υπ’ αριθ. πρωτ. 7936/31.03.2026 Απόφαση Δημάρχου (ΑΔΑ: ΡΞΟ8ΩΛΙ-ΘΦ0). Ο Υ.Π.Π.Α. ασκεί τα καθήκοντά του με ακεραιότητα, αντικειμενικότητα, αμεροληψία, διαφάνεια και κοινωνική υπευθυνότητα, τηρεί τους κανόνες εχεμύθειας και εμπιστευτικότητας και απέχει από τη διαχείριση υποθέσεων όπου συντρέχει σύγκρουση συμφερόντων, δηλώνοντας κώλυμα.
Δεδομένου ότι ο Υ.Π.Π.Α. ασκεί τα καθήκοντα αυτά παράλληλα με τα κύρια καθήκοντά του, διασφαλίζεται ότι δεν επηρεάζεται η ανεξαρτησία του. Κατά την άσκηση των καθηκόντων του αναφέρεται απευθείας στο ανώτερο ιεραρχικό όργανο του φορέα, ήτοι στον Δήμαρχο.
4.1 Αρμοδιότητες
| Πληροφόρηση | Παρέχει πληροφορίες για τη δυνατότητα υποβολής εσωτερικής αναφοράς και τις κοινοποιεί σε εμφανές σημείο· διευκολύνει τον αναφέροντα παρέχοντας κάθε αναγκαία πληροφόρηση για τα δικαιώματά του και τη διαδικασία· παρέχει σαφείς πληροφορίες για την υποβολή αναφορών στην Ε.Α.Δ. |
|---|---|
| Επιμόρφωση | Σχεδιάζει και συντονίζει επιμορφωτικές δράσεις για τη δεοντολογία και την ακεραιότητα και συμμετέχει στη χάραξη εσωτερικών πολιτικών ενίσχυσης της ακεραιότητας και της διαφάνειας. |
| Παραλαβή | Παραλαμβάνει αναφορές και βεβαιώνει την παραλαβή στον αναφέροντα εντός επτά (7) εργάσιμων ημερών. |
| Διαβίβαση | Προβαίνει στις απαραίτητες ενέργειες ώστε να επιληφθούν τα αρμόδια όργανα του Δήμου ή οι κατά περίπτωση αρμόδιοι φορείς. |
| Ενημέρωση | Παρακολουθεί τις αναφορές, διατηρεί επικοινωνία με τον αναφέροντα και παρέχει ενημέρωση για τις ενέργειες εντός εύλογου διαστήματος, που δεν υπερβαίνει τους τρεις (3) μήνες από τη βεβαίωση παραλαβής. |
| Ψευδωνυμοποίηση | Όταν η αναφορά διαβιβάζεται για διερεύνηση, μεριμνά για την ψευδωνυμοποίησή της και τη διαβίβαση μόνο των απολύτως αναγκαίων πληροφοριών. |
| Αρχειοθέτηση | Περατώνει τη διαδικασία με αρχειοθέτηση, ιδίως όταν η αναφορά είναι ακατάληπτη, εμφανώς παράλογη, αόριστη, καταχρηστική, επαναλαμβάνεται χωρίς νέα στοιχεία ή δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του Νόμου. Η απόφαση κοινοποιείται στον αναφέροντα, εφόσον είναι εφικτό. |
| Εμπιστευτικότητα | Διασφαλίζει την προστασία της ταυτότητας του αναφέροντος και κάθε τρίτου, εμποδίζοντας την πρόσβαση σε μη εξουσιοδοτημένα πρόσωπα. Κάθε αναφορά χαρακτηρίζεται «Εμπιστευτική» και λαμβάνει αριθμό πρωτοκόλλου σε ειδικό βιβλίο ή αρχείο, έντυπο ή ψηφιακό. |
5. Απαγόρευση αντιποίνων
Ο Δήμος διαβεβαιώνει ότι δεν θα επιβάλλονται, δεν θα εφαρμόζονται και δεν θα γίνονται ανεκτά οποιασδήποτε μορφής αντίποινα σε βάρος των αναφερόντων, συμπεριλαμβανομένων απειλών και ενεργειών αντεκδίκησης, και ειδικότερα:
- παύση, απόλυση ή άλλα ισοδύναμα μέτρα·
- υποβιβασμός, παράλειψη ή στέρηση προαγωγής·
- αφαίρεση καθηκόντων, αλλαγή τόπου εργασίας, μείωση μισθού, μεταβολή ωραρίου·
- στέρηση κατάρτισης·
- αρνητική αξιολόγηση επιδόσεων ή αρνητική επαγγελματική σύσταση·
- επίπληξη, επιβολή πειθαρχικού ή άλλου μέτρου, περιλαμβανομένης χρηματικής ποινής·
- καταναγκασμός, εκφοβισμός, παρενόχληση ή περιθωριοποίηση·
- διάκριση ή άδικη αντιμετώπιση·
- μη μετατροπή σύμβασης προσωρινής απασχόλησης σε μόνιμη· μη ανανέωση ή πρόωρη διακοπή της·
- σκόπιμη βλάβη, περιλαμβανομένης προσβολής της φήμης ή οικονομικής ζημίας·
- καταχώριση σε λίστα ανεπιθύμητων («μαύρη λίστα»)·
- πρόωρη διακοπή ή ακύρωση σύμβασης για εμπορεύματα ή υπηρεσίες·
- ανάκληση ή ακύρωση διπλώματος ή αδείας·
- παραπομπή για ψυχιατρική ή ιατρική παρακολούθηση·
- άρνηση ή στέρηση παροχής εύλογων προσαρμογών σε άτομα με αναπηρία.
Η απαγόρευση καλύπτει τόσο τον αναφέροντα όσο και, κατά περίπτωση, τα λοιπά προστατευόμενα πρόσωπα (διαμεσολαβητές, συνδεόμενα τρίτα πρόσωπα, νομικά πρόσωπα συμφερόντων του).
6. Προστασία αναφερόμενων προσώπων
Ο Δήμος διασφαλίζει ότι τα πρόσωπα που κατονομάζονται σε αναφορά απολαμβάνουν πλήρως των δικαιωμάτων τους: εμπιστευτικότητα της ταυτότητάς τους, προστασία των προσωπικών τους δεδομένων, τεκμήριο αθωότητας, δικαίωμα ακρόασης και άμυνας — στον βαθμό και κατά τον χρόνο που η άσκησή τους δεν θέτει σε κίνδυνο την αποτελεσματική διερεύνηση ή την προστασία της ταυτότητας του αναφέροντος ή τρίτων.
7. Επεξεργασία προσωπικών δεδομένων
Ο Δήμος επεξεργάζεται τα προσωπικά δεδομένα που περιλαμβάνονται στις αναφορές σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/679 (ΓΚΠΔ) και τον ν. 4624/2019. Τηρούνται οι αρχές της νομιμότητας, αντικειμενικότητας και διαφάνειας, της ελαχιστοποίησης των δεδομένων, του περιορισμού του σκοπού, της ακρίβειας, της ακεραιότητας και εμπιστευτικότητας και του περιορισμού της περιόδου αποθήκευσης.
Πρόσβαση στα δεδομένα έχουν μόνο εξουσιοδοτημένα πρόσωπα, στο μέτρο που είναι απολύτως αναγκαίο. Δεδομένα που προδήλως δεν σχετίζονται με τη διαχείριση της αναφοράς δεν συλλέγονται ή, εφόσον συλλεχθούν τυχαία, διαγράφονται χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση. Αναλυτικά, βλ. τη σελίδα Ενημέρωση για την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων.
8. Εξωτερική διαδικασία αναφοράς (Ε.Α.Δ.)
Ο αναφέρων έχει πάντοτε την επιλογή να υποβάλει αναφορά στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας (Ε.Α.Δ.), ιδίως εάν θεωρεί ότι η αναφορά του δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά εσωτερικά (π.χ. σύγκρουση συμφερόντων) ή εάν υπάρχει κίνδυνος αντιποίνων:
- Ηλεκτρονικά: μέσω της πλατφόρμας εξωτερικού διαύλου extwhistle.aead.gr.
- Εγγράφως: αυτοπροσώπως ή ταχυδρομικά στην έδρα της Ε.Α.Δ., με την ένδειξη «Εξωτερική Αναφορά του ν. 4990/2022», ή με e-mail στο external.whistle@aead.gr.
- Προφορικά: μέσω προσωπικής συνάντησης με εξουσιοδοτημένο Επιθεωρητή-Ελεγκτή, κατόπιν αιτήματος στο ως άνω e-mail ή στο τηλέφωνο 213 2129900 (Δευτέρα–Παρασκευή 09:00–14:00).
Επιπλέον, ο αναφέρων μπορεί, κατά περίπτωση, να υποβάλει αναφορά σε δημόσιους φορείς ή θεσμικά και λοιπά όργανα ή οργανισμούς της Ε.Ε. αρμόδια για τα θέματα της αναφοράς.